سرمقاله

هوشیاری در برابر دشمنان

جلال خوش چهره

آیین‌هایی چون سوگ سیاوش، مغ‌کشی، میر نوروزی، کوسه برنشین، حضور پیک‌های بهاری و... از گونه‌های نمایش سنتی در ایران است
در دوران ساسانیان گروهی از مطربان و لعبت‌بازان هندی برای این کار وارد ایران شده بوده اند. پس از شکست ایرانیان از اعراب و پذیرش دین اسلام از سوی ایرانیان نیز تا مدت‌ها خبری از پدیده‌های نمایشی نیست تا کم کم از قرن چهارم هجری و با ظهور نگرش‌ها و تفاسیر عرفانی برخی از نمایش‌ها در ایران امکان ظهور می‌یابند. اما از اواخر قرن نهم هجری و با روی کار آمدن صفویان امکان بروز نمایش بیش از پیش فراهم می‌شود و به جز آیین‌ها و مراسمی که در گوشه و کنار مملکت به طور پنهان و آشکار برگزار می‌شد، اشکال سنتی نمایش نظم و انسجام می‌یابند و امکان ظهور نمایش سوگناک تعزیه (شبیه‌خوانی) فراهم می‌آید. همچنین دسته‌های مطرب شهری که اجرای نمایش‌های شادی‌آور در کنار سایر برنامه‌های مفرح خود یکی از وظایفشان است انسجام یافته و زمینه تکامل نمایش‌های شادی‌آور فراهم می‌شود.
گونه‌های نمایش ایرانی عبارتند از:
• نقل نمایش
نقالی در ایران انواع گوناگون داشته و دارد که مهمترین آنها از نظر چگونگی بهره بردن از وسایل جنبی و نقش‌پذیری عبارتند از:
1ـ نقل موسیقایی که از کهن‌ترین اشکال نقالی به شمار می‌آید. قدیمی‌ترین نقالان که به این شیوه قصه می‌گفته‌اند گوسان‌های پارتی بودند که بعدها راه شان را خنیاگران ساسانی ادامه دادند و از الحانی چون کین ایرج یا کین سیاوش در موسیقی کهن ایرانی خود دلیلی بر این مدعا است. نقل موسیقایی پس از دوران صفویه به سبب رشد قهوه خانه‌ها مکان ثابتی یافت.
2- نقل با استفاده از تصاویر که در دوران اسلامی به ویژه در حکومت صفویان رواج قابل ملاحظه‌ای پیدا کرد چنان که نمونه‌های آن را در «شمایل‌گردانی» و «پرده‌خوانی» که به جهت تبلیغ مذهب شیعه در کانون توجه قرار داشت، می‌توان دید
3- نقل با استفاده از متون مکتوب است که در شب‌های زمستانی در سال ارایه می‌شد و تاریخ‌نویسان دوران صفویه اشاراتی به برخی از افراد صاحب نام در این شیوه نقل کرده‌اند.
• نمایش‌های عروسکی سنتی
نمایش‌های عروسکی از کهن‌ترین انواع نمایش در جهان است. کار این شیوه نمایشی در ایران نیز پس از دوران صفویه رونق می‌گیرد و انواع نمایش‌های عروسکی در نقاط مختلف ایران رواج می‌یابند که از جمله آنها می‌توان به «سایه‌بازی»، «پهلوان کچل (پنج)»، «حاجی مبارک»، «خیمه شب‌بازی»، «شاه سلیم بازی»، «خم‌بازی»، «جی‌جی‌وی‌جی» اشاره نمود.
• تخت‌حوضی (تقلید)
نمایش‌های شادی‌آور ایرانی را معمولاً با دو اصطلاح«تخت‌حوضی» که اشاره به مکان اجرای این نمایش‌ها بر سکویی که با تخته انداختن و یا تخت گذاردن بر حوض میان حیاط منازل می‌انداختند، دارد و «تقلید» که شیوه بازی پر اغراق این آثار را مشخص می‌کند، می‌شناسند. از میان این نمایش‌های شادی‌آور می‌توان به تقلیدهای " زنانه، بقال‌بازی، کچلک‌بازی، سیاه بازی" اشاره نمود که همگی به دلیل اجرا در مجالس شادمانی نمایش‌هایی توام با رقص و موسیقی بودند.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام