سرمقاله

یک وعده و چند نکته

ژوبین صفاری

جوزف بورل، مسئول جدید سیاست خارجی اتحادیه اروپا که جانشین فدریکا موگرینی شده است، برای نخستین‏بار پس از قبول این سمت، به تهران سفر کرد و با حسن روحانی، علی لاریجانی و محمدجواد ظریف دیدار و گفت‏‏و‏گو داشت.
این در سفر در حالی صورت گرفته که مناسبات میان ایران و اتحادیه اروپا و مهم‏تر از آن موضوع برجام، از محوری‌ترین بخش‌های گفت‏وگوهای دیروز در تهران را تشکیل می‌داد؛ گفت‏وگوهایی که به نقل از سیدعباس موسوی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، بسیار صریح و شفاف با طرف اروپایی صورت گرفت.
هر‏چند از زمان انتشار خبر سفر بورل به تهران، گمانه‌زنی‌های مختلفی در خصوص دستاوردها و نتایج این دیدار از سوی کارشناسان مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت و برخی از آنها نیز زمینه‌هایی از گشایش در مورد برجام را از جمله موارد مهم این سفر قلمداد کرده‌اند، اما با بررسی تحولات گذشته و دورنمای آینده می‌توان به نتایجی متفاوت از گمانه‌زنی‌های کنونی رسید.
نخست اینکه بورل در حالی به تهران آمده که وضعیت توافق هسته‌ای از هر زمان دیگری شکننده‌تر است. این امر با فعال‏شدن مکانیسم ماشه توسط سه کشور اروپایی در ماه گذشته، یکی از مهم‏ترین تحولات توافق هسته‌ای پس از خروج آمریکا از برجام بود. هر‏چند اروپایی‌ها مدعی هستند که همچنان خواستار حفظ توافق هسته‌ای به عنوان میراث دیپلماتیک و چند‏جانبه‏‏گرایی خود هستند و روز شنبه نیز یکی از مقامات ارشد اروپا به خبرگزاری رویترز گفته بود که آنها خواستار بازگشت برجام به شرایط عادی هستند، اما شرایط موجود در برجام و نیز اختلاف‏نظرهایی که در دو سوی تهران و بروکسل وجود دارد، گویای ابهامات فروانی در خصوص آینده برجام است.
دوم اینکه اگر اروپایی‌ها توان و یا اراده حفظ و نگهداری برجام را در مقابل تحریم‌های آمریکا داشتند، در یک سال و نیم گذشته شرایط بسیار مساعد‌تر از وضعیت کنونی برای افق‏گشایی در توافق هسته‌ای بود. در آن زمان نه سطح تنش‌ها در منطقه خاورمیانه به این شدت افزایش یافته بود و نه اینکه وضعیت میان ایران و آمریکا به نقطه‌ای غیرقابل بازگشت رسیده بود.
مسئله سوم این است که اروپایی‌ها با فعال‏کردن مکانیسم ماشه که در واقع پاسخی به گام پنجم هسته‌ای ایران بود، اگر چه اعلام کرده‌اند که برنامه‌ای برای بازگشت تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران ندارند، اما در صورت ارجاع پرونده به شورای امنیت و با توجه به اینکه اکنون آمریکا بازیگر مسلط این شورا محسوب می‌شود به سمت شلیک نهایی به بقایای برجام حرکت کرده‌اند.
چهارمین موضوع این است که با توجه به اظهارنظرهای صریح مقامات سه کشور اروپایی، مبنی بر لزوم یک توافق جامع با ایران و اینکه بوریس جانسون چندی قبل به صورت واضح بیان کرده است که در توافق احتمالی آینده پیرو طرح ترامپ خواهیم بود، این نتیجه حاصل می‌شود که اروپایی‌ها به همراه ایالات متحده برای رسیدن به یک توافق جدید با ایران قصد نابودی برجام را دارند تا با فعال‏کردن تحریم‌های بین‌المللی چاره‌ای به جز تن‏دادن به مذاکرات جدید را برای تهران باقی نگذارند.
در همین راستا و با توجه به موضع ایران در قبال توافق هسته‌ای و نیز دورنمای مشخص آن در آینده، صحبت‌هایی مبنی بر علاقه یا تلاش اروپا برای حفظ برجام امری طبیعی و عادی محسوب می‌شود؛ چرا که به طور قطع آنها در مواجهه با افکار عمومی به صراحت به بن‏بست پیش‏رو و دست‏های بسته خود اشاره نخواهند کرد. در نتیجه، در حالی که توافق هسته‌ای دشوارترین روزهای خود را سپری می‌کند، آنها از لزوم حفظ و تداوم آن سخن می‌گویند و در عمل دقیقاً به سمتی گام برمی‌دارند که نتیجه نهایی آن در آینده‌‌ای نزدیک به جز فروپاشی کامل توافق هسته‌ای چیزی دیگری نخواهد بود. در این میان، جمله کلیدی را در بطن تحولات اخیر میان ایران و اروپا شخص جوزف بورل بیان کرد؛ جایی که به‏صراحت از علاقه اتحادیه اروپا به گفت‏وگو با ایران و نیز حفظ برجام سخن گفت، ولی درنهایت اذعان کرد که نقش او به عنوان مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نقشی هماهنگ‏کننده است و تصمیم اصلی در این خصوص را سه کشور انگلیس، فرانسه و آلمان خواهند گرفت.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام