EBTEKAR NEWSPAPER
سه شنبه, 26 شهریور 1398   Tuesday 17 September 2019

سرمقاله

خلیج‏فارس؛ نزدیک به نقطه جوش

جلال خوش‌چهره

زهرا داستانی
بیش از 10 سال از آغاز به‌کار فروشگاه‌های اینترنتی و استفاده از فضای وب برای فروش کالا و خدمات در ایران می‌گذرد اما کماکان ضعف‌هایی در این زمینه به چشم می‌خورد؛ ضعف‌هایی که بیشتر مربوط به کمبود زیرساخت‌ها است و همین امر حیات کسب‌وکارهای آنلاین را تهدید می‌کند. به‌ویژه اگر کالاهای عرضه شده در سبد مصرف روزانه مردم نباشد و فرهنگ خریدش ایجاد نشده باشد؛ از جمله صنایع دستی.
همین چند روز پیش بود که بیست و نهمین نمایشگاه صنایع دستی به همراه نمایشگاه توانمندی‌های روستاییان و عشایر در محل نمایشگاه بین‌المللی تهران برپا شد، نمایشگاهی که با استقابل کم مخاطبان روبه‌رو بود. دلیل این استقابل کم اما فارغ از مسائل فنی مربوط به نمایشگاه به چالشی باز می‌گشت که حوزه صنایع دستی با آن روبه‌رو است؛ چالش‌هایی از جمله نبود فرهنگ خرید صنایع دستی، قیمت بالای محصولات و کاربردی نبودن و جنبه تزئینی بودن آن. فعالان صنایع دستی اما چند سالی است که این چالش‌ها را می‌دانند و سعی در رفع آن دارند. برای کاهش قیمت‌ها و رونق بازار پا به حوزه سایبر و مجازی گذاشتند و همراهی استارتاپ‌ها با فعالان راه را برای آنها هموارتر کرد. با این وجود اما حوزه فروش آنلاین همچنان با چالش‌هایی همراه است. این چالش‌ها چیست؟ محمدشهاب شهوازیان، مدیر اجرایی فروشگاه آنلاین صنایع دستی و هنری چونک یکی از این چالش‌ها را ناپختگی نگاه تجاری هنرمندان و فعالان در حوزه صنایع دستی می‌داند و به «ابتکار» می‌گوید: «بخشی از چالش‌های موجود در مسیر فروش آنلاین صنایع دستی، به بخش تولید به بر می‌گردد؛ چون همه هنرمندان صنایع دستی با همه علاقه، اشتیاق و هوشی در تولید دارند، از آنجا که بازارشان در ایران بزرگ نبوده و حمایت نشده‌اند، نگاه تجاری‌شان به اندازه هنرمندی‌شان پخته نشده است. بنابراین باید در کنار هنرمندان، افرادی حضور داشته باشند که نگاه تجاری را در ساختار کاری تولیدکننده‌ها پیاده کنند. اما در حال حاضر هنرمند جور همه مراحل را به تنهایی می‌کشد؛ از فکر و ایده و تولید و بسته‌بندی گرفته تا ایجاد برندینگ، ارسال و بازارسازی. با وجود چنین مشغله‌هایی، تیراژ تولید کاهش می‌یابد و هنرمند نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای بازار باشد. همین امر موجب می شود تا بخش زیادی از هنرمندان ایرانی به بازارهای بزرگ‌تر فکر نکنند و اصولا
دیدگاهی در این زمینه نداشته باشند.»
صنایع دستی عقب‌مانده از بازار فروش آنلاین
آمارها نشان می‌دهد که کسب و کار قدیمی در حال تبدیل شدن به کسب و کارهای چند‌رسانه‌ای هستند، کسب و کارهایی که به دلیل استقابل خریداران یک به یک به بازار فروش آنلاین می‌پیوندد. صنایع دستی نیز به این بازار پیوسته اما با توجه به اینکه فروش آنلاین بسیاری از کالا در ایران رونق گرفته است، همچنان صنایع دستی فروش بالایی در بستر اینترنت ندارد. اما دلیل این عقب‌ماندگی چیست؟ شهوازیان در این باره می‌گوید: «برای فروش اینترنتی، یکی از مهمترین مسائل بسته‌بندی حرفه‌ای برای جلوگیری از آسیب رسیدن به کالاست. اما با همه ظرافت‌ها و حساسیت‌هایی که صنایع دستی دارد، هنوز بسته‌بندی حرفه‌ای ندارد و حتی اغلب این کالاها بسته‌بندی نمی‌شوند و عرضه فله‌ای دارند. این امر حتی در مورد کالاهایی که قیمت چند میلیون دارند هم صادق است. در واقع هنرمند با بازار بسته‌بندی و تاثیر بسته‌بندی بر فروش بیشتر و حتی قیمت بالاتر کالایش آشنایی ندارد. در صورتی که کالاهای پرمصرف یا کالاهای دیجیتال بسته‌بندی‌های فوق‌العاده‌ای دارند که شامل بارکد و اطلاعات مربوط به کالاست. اما در حوزه صنایع دستی حتی برای گرفتن اندازه کالا، عکس کالا و مشخصات کلی کالا چالش‌هایی با هنرمندان داریم. حتی ارسال و انبارش کالای صنایع دستی ظرافت‌هایی دارد که از آن غفلت شده است. شاید بتوان گفت یکی از دلایلی که ایران سومین تولیدکننده صنایع دستی جهان است اما فروش قابل توجهی ندارد، همین نبود نگاه تجاری در بدنه جامعه هنرمندان است.» مدیر اجرایی فروشگاه آنلاین چونک درباره دلایل عقب‌ماندگی صنایع دستی از فروش آنلاین می‌گوید: «یکی از دلایل این است که هر مغازه‌دار سنتی فکر می‌کند که می‌تواند با ایجاد یک وب‌سایت، فروشش را افزایش دهد. در حالی که نه از بازاریابی مدرن سررشته‌ای دارد و نه ماهیت فروش آنلاین را می‌شناسد. همچنین در این بازار نمی‌توان انتظار داشت که یک شبه اتفاق فوق‌العاده رخ دهد چون صنایع دستی همچنان کالایی تزئینی به‌شمار می‌روند و نه کالایی مصرف. خانواده‌های ایرانی هنوز از امکان داشتن یک خانه‌ ایرانی آگاهی ندارند و اصولا کاری برای آگاهی‌بخشی به آنها انجام نشده است. بنابراین صرف راه‌اندازی یک وب‌سایت نمی‌تواند فروش بالایی را تضمین کند و نوپابودن فروش آنلاین در ایران، نگاه دکوری و تزیینی به این کالاها و عدم برخوداری بسیاری از فعالان این حوزه از سواد فروش اینترنتی، مانع رشد فروش شده است. همه افرادی که می‌خواهند در حوزه صنایع دستی حرکتی صورت دهند و ردپای مثبتی از خود به جای بگذارند، باید ظرفیت‌های پیشینه فرهنگی و اهل فرهنگ و هنربودن مردم ایران را در نظر بگیرند و اهمیت مسائلی چون چیدمان ایرانی و خانه ایرانی را درک کنند. وجود این دیدگاه در نهایت به تغییر نگرش‌ها نسبت به صنایع دستی و اهتمام به خرید این کالاهای فاخر و بااصالت منجر می‌شود.
بی‌اطلاعی مردم دلیل بی‌رونقی بازار
آگاهی مردم برای خرید صنایع دستی یکی از لازمه‌های رونق بازار صنایع دستی است. موضوعی که اغلب تحت عنوان فرهنگ خرید از آن یاد می‌شود و فعالان صنایع دستی را با چالش روبه‌رو کرده است. شهوازیان در این باره می‌گوید: «شرکت‌ها، سازمان‌ها و عموم مردم شناخت کاملی از ظرفیت‌های صنایع دستی برای چیدمان خانه‌های‌شان یا سازمان‌شان ندارند. این شناخت تنها با تولید محتوا و انتشارش در فضایی فراگیر چون اینترنت میسر می‌شود. بنابراین تولید محتوای فاخر یعنی بازاریابی براساس محتوا، تاثیر چشم‌گیری در افزایش فروش صنایع دستی دارد. البته هزینه بسیار بالایی هم دارد. در حوزه صنایع دستی کالاهایی داریم که تنوعش از تنوع کالاهای دیجیتال بیشتر است یا کالاهایی وجود دارد که با چند تغیر رنگ و طرح، ماهیت کالا عوض می‌شود و نمی‌توان در سایت مدام از تغییر رنگ و طرح گفت بلکه باید محصول جدید تعریف کرد که این کارها باعث می‌شوند هزینه تولید محتوا بالا برود.
ضعف توزیع و راه‌کار خروج از چالش
چالش دیگر بازار آنلاین صنایع دستی، ضعف ارسال و توزیع محصولات است. چالشی که شاید بیش از سایر ضعف‌ها به فعالان صنایع دستی خسران وارد می‌کند. شهوازیان می‌گوید: «انبار این کالای صنایع دستی بسیار پیچیده‌تر از کالاهای دیگر است و کدگذاری زیادی نیاز دارد. در نتیجه باید مراقبت‌های ویژه‌ای به خاطر شکستنی‌بودن کالا اعمال شود و در نهایت لجستیک و توزیع آن هم خیلی پیچیده‌تر می‌شود. در ایران هنوز شرکت‌های قوی‌ در زمینه توزیع نداریم که با خیال راحت کار توزیع را برون‌سپاری کنیم. الان چه در زمان توزیع کالا، عنوان شکستنی را بنویسیم و چه ننویسیم، کالاها روی هم تلنبار می‌شوند و حتی اگر بسته‌بندی خوبی داشته باشند زمانی که به دست مشتری می‌رسند، اغلب شکسته هستند و باید هزینه زیادی برای برگرداندن این کالاها انجام شود. بنابراین مجبور می‌شویم سیستم توزیع را خودمان بسازیم و این کاری هزینه‌بر است و در توان هر شرکتی نیست که بتواند لجستیک خیلی قوی بسازد. الان شرکت بزرگ دیجی کالا هزار نفر را در بخش پردازش استخدام کرده اما هر شرکتی توان این کار را ندارد.» مدیر اجرایی فروشگاه آنلاین صنایع دستی و هنری چونک درباره راهکارهایی حل این چالش می‌گوید: «در کشورهای پیشرفته، سیستم‌های لجستیک بسیار مطمئنی وجود دارد که برای استارت‌آپ‌ها، شرکت‌های نوپا، شرکت‌های متوسط و حتی شرکت‌های بزرگ، بخش توزیع و انبارش را انجام می‌دهند چون این کار سرمایه‌گذاری بسیار سنگینی برای تامین تجهیزات و نیروی انسانی نیاز دارد. از طرفی ارسال حرفه‌ای کالا و رسیدن کالای سالم به دست مشتری و نحوه برخورد مامور ارسال و نحوه برگرداندن کالا، بخش بزرگی از تجربه مشتری است. همه این موارد در نهایت برند هنرمند و برند فروشگاه آنلاین را می‌سازد.»
بازار آنلاین صنایع دستی بازیگران بزرگ می‌خواهد
صادرات محصولات صنایع دستی آرزویی است که فعالان در سر دارند اما چرا چالش صادرات برای فعالان و حتی متولیان اقتصادی اهمیت دارد. یکی از ظرفیت‌های صنایع دستی، صادرات و ارزآوری آن است. فروشگاه‌های آنلاین چه کمکی می‌توانند به افزایش ارزآوری صنایع دستی کنند؟ شهوازیان در این باره می‌گوید: «در ایران به یک پایگاه لجستیک صادراتی نیاز داریم. صنایع دستی را می‌توان صادر کرد و ارز‌آوری بالایی نصیب کشور کرد. نتیجه این امر در اختیار گرفتن بازارهای بزرگ‌تر است که سودش به همه هنرمندان می‌رسد. اما ایجاد این لجستیک حرفه‌ای و هزینه‌بر در توان هیچ استارت‌آپ نوپایی نیست و مشخصا دولت باید در این زمینه پیش‌قدم شود. فروشگاه‌های آنلاین به دلیل برخورداری از تیم‌های حرفه‌ای بازاریابی و بازارسازی و هزینه‌ای که برای شناخت سلیقه مخاطب متحمل می‌شوند، می‌توانند بازوی قوی هنرمندان برای عرضه محصولات‌شان در سطح جهان باشند و با ایجاد بازارهای جدید، دغدغه‌های فروش را رفع کنند. اما حتی در زمینه همکاری با فروشگاه‌های آنلاین هم کماکان دید حرفه‌ای وجود ندارد. هرچند با همه چالش‌هایی که وجود دارد، روند امیدوارکننده‌ای ایجاد شده است. این روند در صورت جذب سرمایه‌های بزرگ به بازار صنایع دستی، موفقیت‌های زیادی را به دنبال خواهد داشت. این بازار نیاز به چند بازیگر بزرگ دارد که بتوانند فرهنگ مصرف صنایع دستی را در جامعه نهادینه کنند و با جذب سرمایه‌های کلان، بازارهای جدید در ایران و خارج از ایران بسازند. پیش از چونک، چند بازیگر دیگر وارد این حوزه شدند ولی نتوانستند به خوبی پیش بروند و شکست خوردند.» او درباره دلایل شکست دیگر بازیگران عرصه آنلاین صنایع دستی می‌گوید: «چون نه همه هنرمندان دیدگاه تجاری داشتند و نه زمینه‌ای برای ایجاد این دید تجاری ایجاد شد. اما در چونک تمرکز زیادی روی این تغییر دیدگاه‌ها داریم چون بازار بدون دیدگاه تجاری و حرفه‌ای ایجاد نمی‌شود. بنابراین نمی‌توانیم کالای مورد نیاز بازار داخلی را تامین کنیم و به تبع آن بازارهای خارجی و ارزآوری را هم از دست می‌دهیم.»


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام